Koncentracja to umiejętność, którą możemy wzmacniać podobnie jak mięśnie: przez regularny trening. Wspieranie dziecka w rozwijaniu koncentracji wymaga czasu i cierpliwości, jednak może przynieść bardzo dobre efekty.

Wiele zależy od wieku dziecka, jego naturalnego temperamentu i aktualnej sytuacji życiowej, dlatego dobór metod powinien być dopasowany do indywidualnych trudności i zainteresowań. Istnieje jednak dużo uniwersalnych strategii, które z powodzeniem możemy wprowadzić u niemal każdego dziecka, pamiętając, że zmiany najlepiej wdrażać krok po kroku.

Wdrażaj rutynę

W ramach możliwości warto wprowadzić stałe pory posiłków, odrabiania lekcji czy chodzenia spać. Może dać to dziecku poczucie bezpieczeństwa, pomaga przygotować się do wysiłku i często ułatwia skupienie.

Dbaj o higienę otoczenia

Warto zadbać o higienę otoczenia i stworzyć przestrzeń sprzyjającą nauce. Przed przystąpieniem do odrabiania lekcji dobrze jest wyciszyć powiadomienia (również w telefonie rodzica), a najlepiej odłożyć elektronikę poza zasięg wzroku.

Warto też zadbać o porządek w miejscu pracy – między innymi poprzez usunięcie z biurka zabawek lub innych przedmiotów, które nie są bezpośrednio związane z zadaniem.

Zapewnij sen i regenerację

Kluczowe dla koncentracji są kwestie takie jak regeneracja układu nerwowego i regulacja poziomu pobudzenia. Mózg potrzebuje odpowiedniej ilości i jakości snu, aby dziecko mogło efektywnie się skupić.

Zapewniaj ruch

Aktywność fizyczna jest kluczowa dla wydajności procesów poznawczych. Warto jednocześnie podkreślić, że niekoniecznie musi ona mieć formę zorganizowanego sportu – sprawdzi się również spacer, jazda na rowerze czy swobodny taniec.

Dziel materiał na mniejsze części

Długie zadania o skomplikowanych lub wieloetapowych instrukcjach zazwyczaj są dla dziecka przytłaczające. Dobrze jest wprowadzić metodę małych kroków i podzielić pracę na krótkie, stosunkowo łatwe do osiągnięcia etapy. Bardzo skuteczna jest metoda pracy w blokach czasowych, znana jako technika Pomodoro. Polega na pełnym skupieniu przez krótszy odcinek czasu (np. 20 minut), po którym następuje kilka minut przerwy, a następnie na powtarzaniu takiego cyklu odpowiednią ilość razy.

Angażuj różne zmysły i ucz przez zabawę

Zazwyczaj o wiele łatwiej zapamiętać dziecku materiał, kiedy włączy się do nauki różne zmysły – na przykład kiedy może czegoś dotknąć lub użyć różnych kolorów (przykładowo do zakreślania informacji czy tworzenia map myśli).

Istotne jest, aby ćwiczenie koncentracji nie było dla dziecka nużącym obowiązkiem kojarzącym się wyłącznie ze szkołą. Warto przemycać elementy zabawy, wykorzystując gry planszowe (zarówno tradycyjne, jak i stworzone specjalnie do treningu funkcji poznawczych) czy wspólne czytanie książek połączone ze wspólną rozmową o ich treści.

Trening uważności (mindfulness)

Korzystne dla koncentracji są również treningi uważności, czyli świadome obserwowanie tego, co dzieje się “tu i teraz”. Można je wpleść w codzienność nawet w najprostszej formie, na przykład poprzez chwilowe, celowe skupianie się na dźwiękach płynących z otoczenia czy odczuciach w ciele.

Docenianie wysiłku

Aby wzmacniać motywację dziecka i wspierać je w dążeniu do celu pomimo pojawiających się trudności, warto doceniać sam wysiłek, a nie tylko ostateczny wynik. Bardzo dobrze sprawdzają się tutaj komunikaty, takie jak “Widzę, że to zadanie było trudne, ale włożyłeś dużo wysiłku, żeby się na nim skupić”.

Dopasowanie metod do wieku

Przy wprowadzaniu poszczególnych strategii należy pamiętać, że możliwości koncentracji są nierozerwalnie związane z wiekiem i etapem rozwoju dziecka. Dostosowanie wymagań do aktualnych możliwości pomoże ochronić przed frustracją zarówno dziecko, jak i rodzica.

Jakie ćwiczenia na koncentrację stosować u dzieci?

Praca nad koncentracją u dzieci to przede wszystkim nauka przez zabawę. Kluczem jest angażowanie różnych zmysłów. Jednak zanim zaczniemy wymagać od dziecka skupienia, warto pomóc mu rozładować nadmiar energii i wyregulować emocje.

Świadomy oddech

Bardzo przydatnym narzędziem w pracy nad koncentracją są zabawy bazujące na oddechu. Świadomy oddech wycisza układ nerwowy, poprawia ukrwienie mózgu i przekłada się na lepsze funkcjonowanie poznawcze. U dzieci często bardzo dobrze sprawdza się praca z wyobraźnią – możemy wręczyć dziecku ilustracje (lub fizyczne rekwizyty) kwiatuszka i świeczki. Prosimy, aby najpierw wzięło głęboki wdech nosem (udając, że wącha roślinę), a następnie wykonało długi wydech ustami (zdmuchując świeczki na torcie).

Regulacja przez ruch

Trenowanie samoregulacji i hamowania impulsów bardzo dobrze sprawdza się w aktywnej zabawie. Podczas swobodnego tańca lub biegania ustalamy z dzieckiem specjalne hasło. Na ten sygnał dziecko musi natychmiast zastygnąć w swojej aktualnej pozie i utrzymać ją przez kilka sekund, świadomie kontrolując swoje ciało.