Widget przeznaczony do wyświetlania podstawowych informacji o artykule. Aby edytować te informacje przejdź do podstawowej edycji.
Umiejętności społeczne – rozwój i wspieranie kompetencji interpersonalnych u małych dzieciKompetencje społeczno-emocjonalne stanowią obszar psychologiczny, kluczowy dla adaptacyjnego funkcjonowania dziecka w złożonym środowisku społecznym. Umożliwiają one dziecku efektywną regulację emocji, interpretację sygnałów społecznych oraz skuteczne nawiązywanie i utrzymywanie satysfakcjonujących relacji interpersonalnych.
AKTUALIZACJA: 18 grudnia, 2025
WERYFIKACJA MERYTORYCZNA
Joanna Dulak
Spis treści
Wszystkie elementy spisu treści zostaną pobrane i wyświetlone automatycznie na podstawie uzupełnionych danych w widgetach "Rozdział"
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Czym są kompetencje społeczne i jaka jest ich funkcja?
Wartość odnośnika: Czym-s-kompetencje-spo-eczne-i-jaka-jest-ich-funkcja--
Czym są kompetencje społeczne i jaka jest ich funkcja?
Kompetencje społeczno-emocjonalne określamy jako umiejętności, poprzez które możliwa jest efektywna regulacja emocjonalna w kontekście relacji i kontaktów z innymi oraz radzenie sobie w różnorakich sytuacjach społecznych. Dziecko, która ma je dobrze rozwinięte lepiej radzi sobie w interakcjach z innymi dziećmi i dorosłymi. Takie interakcje z otoczeniem są płynne i adaptacyjne, dostarczając dziecku gratyfikacji i tworząc platformę do dalszego rozwijania umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu.
Do kompetencji społeczno-emocjonalnych możemy zaliczyć między innymi:
- Umiejętność percepcji społecznej – trafne rozumienie sytuacji społecznych i intencji innych ludzi
- Wrażliwość społeczną – umiejętność empatyzowania i mentalizacji, czyli odczytywania i rozumienia myśli innych i własnych
- Znajomość reguł społecznych i trafne ich zastosowanie
- Umiejętność rozwiązywania problemów społecznych
- Sprawne nawigowanie w sytuacjach konfliktowych nastawione na ich rozwiązanie
- Adekwatne autoprezentowanie się i wywieranie wpływu społecznego
- Umiejętność satysfakcjonującego komunikowania się i współpracy
Ze względu na bardzo istotną rolę, jaką umiejętności społeczne odgrywają w rozwoju dziecka i codziennym życiu, są one ważnym przedmiotem badania psychologów. Badania jednoznacznie pokazują, że rozwój umiejętności społecznych w okresie dzieciństwa rzutuje na funkcjonowanie szkolne.
Dzieci kompetentne w tym obszarze lepiej radzą sobie z nauką, a także lepiej adaptują się do środowiska szkolnego – tworzą lepsze relacje i bardziej swobodnie komunikują się z rówieśnikami i nauczycielami, a przez to lepiej adaptują do nowego środowiska. W codziennym funkcjonowaniu charakteryzuje je większa samodzielność, wyższa samoocena, umiejętność samoregulacji czy asertywność.
Liczne badania dowiodły, że kompetencje społeczne w późniejszym życiu wiążą się z wyższym poziomem dobrostanu, satysfakcji życiowej, jakością relacji, chęcią pomocy innym, jak i otwartością na przyjmowanie pomocy. Ponadto, osoby cieszące się rozwiniętymi umiejętnościami społecznymi skuteczniej radzą sobie ze stresem i rzadziej cierpią z powodu zaburzeń psychicznych czy uzależnień.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Jak się kształtują kompetencje społeczne?
Wartość odnośnika: Jak-si-kszta-tuj-kompetencje-spo-eczne--1
Jak się kształtują kompetencje społeczne?
Małe dzieci uczą się przede wszystkim przez naśladowanie – podstawą do rozwoju jest trening społeczny. Rozumiemy go jako codzienne funkcjonowanie w różnych sytuacjach życiowych. Człowiek jest osadzony w kontekście grup, działań i interakcji, które kształtują umiejętności niezbędne do poruszania się w nim.
Taki rodzaj treningu można określić jako naturalny trening. Istotną rolę w rozumieniu świata społecznego i podejmowania adekwatnych interakcji odgrywają opiekunowie, którzy dostarczają dziecku informacji zwrotnej na temat jego zachowania, pomagają interpretować nowe sytuacji, przeżywane emocje czy aktywności innych osób w otoczeniu dziecka.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Trening umiejętności społecznych
Wartość odnośnika: Trening-umiej-tno-ci-spo-ecznych-2
Trening umiejętności społecznych
Inną formą nauki takich kompetencji jest laboratoryjny trening społeczny. Pod tą nazwą kryją się wszelkiego rodzaju działania intencjonalne – szkoleniowe i terapeutyczne. Przykładem jest trening umiejętności społecznych (TUS), czyli forma grupowej terapii, podczas której za pomocą modelowania, odgrywania ról, uzyskiwania informacji zwrotnej, nazywania emocji swoich i innych osób oraz generalizacji (uogólnienie zasada postępowania w podobnych sytuacjach) uczestnicy uczą się lepszego odnajdywania się w sytuacjach społecznych i rozumienia emocji.
Istotnymi czynnikami indywidualnymi, które wpływają na sukces w rozwijaniu umiejętności społecznych poprzez trening są motywacja i predyspozycje z zakresu inteligencji emocjonalnej, społecznej.
Ponadto, znaczącą rolę odgrywa wcześniejsza nauka obowiązujących zasad w świecie społecznym czy umiejętność komunikacji werbalnej.
Zapisy na TUS
Przyjmujemy zgłoszenia do grup treningu umiejętności społecznych startujących w marcu 2026 r.
Sprawdź terminy i dowiedz się, jak wygląda proces doboru grupy do potrzeb dziecka.
Zajęcia odbywają się w centrum Krakowa.
Zapraszamy dzieci w wieku 3-4, 5-6 oraz 7-8 lat.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Jaką rolę odgrywa rodzina i rodzice w rozwijaniu umiejętności społecznych?
Wartość odnośnika: Jak-rol-odgrywa-rodzina-i-rodzice-w-rozwijaniu-umiej-tno-ci-spo-ecznych--3
Jaką rolę odgrywa rodzina i rodzice w rozwijaniu umiejętności społecznych?
Rodzina stanowi dla dziecka pierwsze źródło wiedzy o funkcjonowaniu społecznym. Jakość, adekwatność, istotność i intensywność najbliższych relacji rzutują na całokształt przyszłego dorosłego życia.
Jako jedne z najbardziej wpływowych czynników uznaje się style przywiązania, kształtujące się w pierwszych latach życia dziecka. Badania sugerują, że style uznawane za bezpieczne owocują wysokim poczuciem autonomii i sukcesami w relacjach w okresie dorosłości.
Style tzw. pozabezpieczne, oparte na lęku czy unikaniu skutkują tendencjami ucieczkowymi w późniejszych relacjach i znacznie przez co utrudniają funkcjonowanie społeczne.
Poczucie bezpieczeństwa tworzy punkt wyjścia dla rozwoju otwartości i zaciekawienia światem nawet, gdy stawia on wyzwania. Bazując na takim przywiązaniu, rodzice mogą stopniowo rozwijać z dzieckiem komunikację dotyczącą norm i stawianych wymagań. Stosowanie jasnych i spójnych komunikatów oraz poruszanie w rozmowach tematu emocji ma istotny wpływ na rozwój inteligencji emocjonalnej i umiejętności społecznych.
Szczególnie ważne dla rozwoju tego typu kompetencji są stawiane przez rodziców wymagania dotyczące wyrażania emocji, ich kontroli oraz reagowania w sytuacjach kryzysowych. Na wczesnym etapie rozwoju, dzieci nie mają jeszcze kompetencji i zasobów, żeby radzić sobie w sytuacjach trudnych, panować nad impulsami czy emocjami w rodzaju złości czy smutku.
Ważnym elementem edukacji i rozwoju umiejętności społecznych jest odnoszenie się do perspektyw innych ludzi w rozmowach i pomaganie dziecku w interpretacji różnych postaw i zachowań innych, poprzez nazywanie emocji, stanów emocjonalnych czy motywacji (“chłopiec chciał zabrać Ci zabawkę, bo bardzo mu się podoba”).
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Uczenie się przez modelowanie
Wartość odnośnika: Uczenie-si-przez-modelowanie-4
Uczenie się przez modelowanie
Bardzo istotne jest tzw. modelowanie – pokazywanie zachowań na własnym przykładzie. Rodzice stanowią również pierwszy i podstawowy wzór do naśladowania dla dzieci.
Dla dziecka uczącego się zasad funkcjonowania społecznego znaczące są nie tylko słowa, ale i czyny, mimika oraz, przede wszystkim, spójność całokształtu komunikacji. Intencja i przekazywane wartości powinny pokrywać się z obserwowalnym zachowaniem – tylko wtedy nauka jest skuteczna.
Brak spójności pomiędzy komunikatami werbalnymi i niewerbalnymi skutkuje trudnościami w rozumieniu sytuacji społecznych oraz budowania integralnych skryptów własnego zachowania, co w przyszłości może skutkować zachowaniami nieprzemyślanymi lub nieracjonalnymi.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Kiedy pojawiają się deficyty?
Wartość odnośnika: Kiedy-pojawiaj-si-deficyty--5
Kiedy pojawiają się deficyty w zakresie rozwoju kompetencji emocjonalno-społecznych?
Jako jedne z głównych przyczyn problemów w rozwoju emocjonalno-społecznym dziecka wymienia się: brak prawidłowych wzorców, nieskuteczne metody wychowawcze, które nie uwzględniają wyznaczania jasnych granic oraz niespójność i brak konsekwencji w działaniach rodziców.
Nierzadko takie niekonsekwentne zachowanie otoczenia i nieadekwatne postępowanie prowadzi do spirali trudności, która wymaga wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w starszym wieku.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Trudności społeczne a neuroróżnorodność
Wartość odnośnika: Trudno-ci-spo-eczne-a-neuror-norodno--6
Trudności społeczne a neuroróżnorodność
Zdarza się również, że owe trudności nie są zależne od najbliższego środowiska dziecka i wynikają z zaburzeń rozwojowych, takich jak spektrum autyzmu czy ADHD. Na przykładzie zespołu Aspergera (wliczającego się obecnie w zaburzenia ze spektrum autyzmu) najczęstsze problemy dotyczą deficytów w rozumieniu sytuacji społecznych, myśli, uczuć, mimiki innych osób.
Te trudności są wiązane z brakami w teorii umysłu, która oznacza „wnioskowanie o stanach umysłu innych ludzi” na podstawie komunikacji werbalnej i niewerbalnej. Dzieci rozwijające się w spektrum autyzmu mogą mieć trudnością w zrozumieniu motywacji i emocji innych osób, przez co zachowują się w sposób nieadekwatny do sytuacji społecznej, kierując się własnymi emocjami.
Ponadto, osoby funkcjonujące z tego typu deficytami często doświadczają problemów z utrzymywaniem kontaktu wzrokowego, swobodnym używaniem języka czy zbyt dosłownym rozumieniem wypowiedzi, co również utrudnia im wchodzenie w relacje i odnajdywanie się w różnych sytuacjach w domu, na placu zabaw czy w przedszkolu.
W przypadku dzieci z diagnozą ADHD, trudności w zakresie kompetencji społecznych najczęściej wynikają z rozproszonej uwagi i problemów ze skupieniem się, a co za tym idzie, uważnością na potrzeby i słuchaniem innych członków grupy. Nadruchliwość może natomiast wpływać na częstsze pojawianie się konfliktów podczas interakcji i zabawy.
Innym istotnym problemem, o na który często zwracają uwagę psychologowie, jest samonapędzające się błędne koło w interakcjach dziecko z ADHD – dorośli. Trudności dziecka zniechęcają dorosłych do kontaktu z nim, co w dalszej kolejności prowadzi do pogłębiania owych trudności i uniemożliwia doświadczanie naturalnego treningu społecznego.
Zarówno w przypadku zaburzeń ze spektrum autyzmu, jak i ADHD, konieczne jest szerokie wsparcie w rozwoju kompetencji społecznych dziecka. Jedną z metod terapii skoncentrowanej na pobudzaniu tego obszaru jest TUS – trening umiejętności społecznych. Praca w trakcie takich zajęć, skupia się przede wszystkim na uczeniu różnych sytuacji społecznych i trafnym dobieraniu zachowań. Rozwija się również aspekt komunikacji werbalnej, regulacji emocjonalnej i radzenia sobie z frustracją.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Jak wygląda praca terapeutyczna?
Wartość odnośnika: Jak-wygl-da-praca-terapeutyczna--7
Jak wygląda praca terapeutyczna w zakresie rozwoju umiejętności społecznych?
Wszelkie działania mające na celu rozwój umiejętności społecznych, realizują trzy rodzaje celów: terapeutyczne, edukacyjne i rozwojowe.
-
Cele terapeutyczne są skupione przede wszystkim na samoocenie i poczuciu własnej wartości dziecka. Zajęcia mają tworzyć bezpieczną przestrzeń do pracy nad trudnymi emocjami.
-
Cele edukacyjne służą lepszemu funkcjonowaniu w grupie, rozwijaniu integracji, poczucia wspólnoty i bezpieczeństwa. Dziecko uczy się rozpoznawać emocje – zarówno własne, jak i innych.
-
Cele rozwojowe odpowiadają rozwijaniu twórczego myślenia, koncentracji uwagi, swobody wypowiedzi czy współpracy.
Wszystkie cele można realizować poprzez indywidualną terapię psychologiczną lub pedagogiczną, jak i zajęcia grupowe. W planowaniu oddziaływań terapeutycznych najważniejszy jest indywidualny kontekst dziecka – każde działanie powinno być dostosowane do jego potrzeb i aktualnie posiadanych zasobów.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Jakie są formy pracy terapeutycznej?
Wartość odnośnika: Jakie-s-formy-pracy-terapeutycznej--8
Jakie są przykładowe formy pracy nad rozwojem kompetencji społecznych?
Terapeuci dziecięcy stosują wiele form wsparcia, które łączą metody terapeutyczne, zabawę i systematyczne działania wspierające rozwój dziecka. Należą co nich:
-
Bajka terapeutyczna – służy konfrontowaniu się z lękami, łącząc elementy fantastyczne z rzeczywistością. Dostarcza wiedzy o panujących zasadach i wzorcach społecznych.
-
Analiza sytuacji społecznych – pozwala w bezpiecznym i nieoceniającym środowisku pracować nad zrozumieniem postaw i specyfiki innych ludzi, daje wgląd w różnorodność interakcji.
-
Odgrywanie scenek – umożliwia wczucie się w symulowaną sytuację społeczną, pozwala doświadczyć nowe perspektywy.
-
Ćwiczenia relaksacyjne/regulacyjne – uczą regulacji emocjonalnej i samodzielnego radzenia sobie ze stresem.
-
Zabawy kooperacyjne – wymagają inicjowania kontaktu i współpracy, stymulują poczucie wspólnoty w dążeniu do wspólnego celu.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Podsumowanie
Wartość odnośnika: Podsumowanie-9
Podsumowanie - rozwój kompetencji społecznych u dzieci
Rozwój kompetencji społecznych, zapoczątkowany w naturalnym środowisku rodzinnym i wspierany przez treningi celowane, jest procesem o krytycznym znaczeniu dla osiągania przez dziecko dobrostanu i sukcesu w dorosłości.
Deficyty w tym obszarze, często wynikające z czynników środowiskowych lub neurorozwojowych, mogą prowadzić do poważnych trudności adaptacyjnych i wymagają podejmowania wczesnej interwencji psychologicznej.
Efektywna praca terapeutyczna, opierająca się na indywidualnym podejściu i różnorodnych technikach, w tym na przykład TUS, odgrywa kluczową rolę w niwelowaniu tych trudności i budowaniu zasobów niezbędnych do pełnego i udanego funkcjonowania społecznego.
Ta sekcja widoczna jest tylko podczas edycji!
Bibliografia na temat umiejętności społecznych
Wartość odnośnika: Bibliografia-na-temat-umiej-tno-ci-spo-ecznych-10
Bibliografia na temat umiejętności społecznych
- Knopp, K. A. (2013). Kompetencje społeczne–pomiar i aplikacja praktyczna. Ośrodek Rozwoju Edukacji, 3.
- Martowska, K. (2012). Psychologiczne uwarunkowania kompetencji społecznych. Wydawnictwo Liberi Libri.
- Ciastoń, M. (2021). Praca terapeutyczna z dzieckiem z zaburzeniami emocjonalnymi i zachowania. Kształtowanie kompetencji emocjonalno-społecznych w przedszkolu na przykładzie studium przypadku dziecka. Współczesna edukacja – wybrane zagadnienia, 31.
- Stachowicz, J. (2013). Zespół Aspergera a kompetencje społeczne. Zeszyty Naukowe WSSP, 16.
- Kiczuła, A. (2007). Deficyt teorii umysłu w autyzmie: przegląd aktualnych badań. Sztuka leczenia, 14 (1-2), 47-58.
- Wojnarska, A. (2021). Kompetencje komunikacyjne osób z ADHD – przegląd literatury. Niepełnosprawność, (42), 11-25.
Jak wspierać rozwój kompetencji społecznych?
Umów się na konsultację